Akaryakýt pazarýnda halen 5 büyük þirketin aðýrlýðýný koruduðunu gören Enerji Üst Kurulu, çarpýk yapýyý deðiþtirmek için harekete geçti. Alýnan bilgilere göre kurul, akaryakýt ithalatýný kolaylaþtýracak. Bürokratik ve mali yükümlülükler basitleþtirilecek. Böylece, pazarda faaliyet gösteren küçük þirketlerin önü açýlacak. Anadolu'da kýsmen görülen fiyat rekabeti büyük þehirlere taþýnmýþ olacak. Ýthalattaki nakit akýþý ve teminat gibi iþlemlerde güçlük yaþayan küçük cirolu þirketler, ithalata yanaþmýyordu.
Benzin ve motorin türü akaryakýt ürünleri dünyada en pahalý Türkiye'de satýlýyor. Maliye'nin aldýðý yüksek vergiler pahalýlýðýn en büyük sebeplerinden biri olarak gösteriliyor. Ancak, sebepler sadece bununla sýnýrlý deðil. Akaryakýt þirketlerinin vergilerin dýþýnda fiyat rekabetine girmemeleri de, pahalý satýþa sebep oluyor. Akaryakýt pazarýnda halen 5 büyük þirketin toplam benzin-motorin satýþlarý, pazarda faaliyet gösteren diðer 48 þirketin 5 katýný buluyor. Enerji Üst Kurulu, bu çarpýk yapýyý deðiþtirmek ve fiyat rekabetini baþlatabilmek için önemli bir deðiþikliðe imza atmaya hazýrlanýyor. Üst Kurul'dan edinilen bilgiye göre akaryakýt ithalatý artýk daha kolay olacak. Böylece, pazarda faaliyet gösteren küçük þirketlerin de önü açýlacak. Kurul, söz konusu düzenleme ile Anadolu'da kýsmen görülen fiyat rekabetini büyük þehirlere taþýyacak.

Ýthalat kolaylaþýyor

Akaryakýt pazarýnda halen irili-ufaklý 53 ana daðýtým þirketi faaliyet gösteriyor. Bu þirketlere baðlý 14 bin 860 bayi bulunuyor. Yerli-yabancý sektörün önde gelen þirketleri daha çok büyük þehirlerde bayi aðýný kurarken, küçük ve pazara yeni giren þirketler þehirler arasý yollar ve küçük illerde faaliyet gösteriyor. Milyon dolarlarla ifade edilen intifa hakký sözleþmeleri diðer bir anlatýmla 'hava parasý' nedeniyle küçük þirketler satýþlarýn yoðun olduðu ana ve iþlek yollar üzerinde faaliyet gösteremiyor. Rekabet Kurumu, bu sorunu aþmak için daha önce 10-15 yýlý bulan sözleþmeleri 5 yýlla kýsýtladý. Uygulamaya, eylül ayý itibarýyla baþlanmasý bekleniyor. Benzin ve motorin pazarýnda da bir türlü saðlanamayan fiyat rekabeti için yeni bir adým atýlýyor. Þirketler halen akaryakýt ihtiyacýný aðýrlýklý olarak Türkiye Petrol Rafinerileri AÞ'den (TÜPRAÞ) saðlýyor. Ayrýca pazarýn beþ büyüðü olan Petrol Ofisi, Shell-Turcas, Opet, Total ve BP deðiþik oranlarda ithalat yapýyor. Ýthalattaki nakit akýþý ve teminat gibi iþlemlerde güçlük yaþayan küçük cirolu þirketler, ithalata yanaþmýyor. Enerji Piyasasý Düzenleme Kurumu (EPDK), pazarda satýlan ürünlerde kaynak çeþitliliðini saðlamak ve fiyat rekabeti için ithalatýn kolaylaþtýrýlmasýný konuþmaya baþladý. Bunun için de, ithalatla ilgili bürokratik ve mali yükümlülükler basitleþtirilecek. Kurul'dan bir kaynak, akaryakýtýn pahalý satýlmasýnda yüksek vergiler en önemli etken olsa da, þirketlerin serbest piyasanýn gerektirdiði fiyat rekabetine yanaþmamasýný dikkat çekici buluyor. Ayný kaynaða göre özellikle büyük þehirlerde rekabet yok denecek kadar az. Taþrada ve yol güzergâhlarýnda küçük þirketler kendi çaplarýnda fiyat rekabeti yapabiliyor. Rekabet için Kurul, tavan fiyat gibi uygulamalar yaptý. Fakat sonuç alýnamadý. Þimdi ise küçük þirketlerin önü açýlarak ithalatýn kolaylaþmasý saðlanacak. Bunun da fiyat rekabetini hareketlendirmesi bekleniyor.

Pazar, beþ büyük oyuncunun elinde

Petrol Sanayi Derneði (PETDER) verilerine göre geçen yýl 11 aylýk dönemde akaryakýt pazarýnda toplam 16,6 milyon metreküp benzin ve motorin satýldý. Petrol Ofisi (POAÞ) 4,6 milyon metreküp ile ilk sýrada yer alýyor. Bu þirketi Turcas ile birleþen Shell 3,4 milyon metreküp satýþ ile ikinci sýrada izliyor. Ürün satýþlarý daðýlýmýnda ise Shell-Turcas ilk sýrada yer alýrken POAÞ ikinci sýrada bulunuyor. Shell-Turcas, 11 aylýk dönemde 780 bin metreküp benzin ürünleriyle 2,7 milyon metreküp motorin türü ürün satýþý yaptý. Ayný dönemde Petrol Ofisi 639 bin metreküp benzin ve 4 milyon metreküp motorin satýþý gerçekleþtirdi. Benzin satýþlarýna bakýldýðýnda Opet 471 bin metreküp ile üçüncü, BP ise 427 bin metreküp ile dördüncü sýrada izliyor. Öte yandan dünyanýn en pahalý benzininin satýldýðý ülkeler listesinde üst sýralarda yer alan Türkiye'de sektöre göre fiyatlarýn düþmesi için rekabetin yeterince güçlü olmasý gerekiyor. Sektör temsilcileri hampetrolün maliyetinin, fiyatlandýrma içindeki ortalama oranýnýn yüzde 25 seviyesinde olduðunu belirtiyor. Yüzde 52-64 kadarý vergilere gidiyor. Kalanýn içinde daðýtýmcý ve bayi payý, banka komisyonlarý gibi masraflarý içeriyor. Rafineri çýkýþ fiyatýna ayrýca ÖTV ve KDV eklenince fiyatlar artýyor.

ZAMAN